Ծանոթացե՛ք հետևյալ թեմային՝ «Բագրատունյաց Հայաստանի մասնատումն ու անկումը»

Պատասխանե՛ք հետևյալ հարցերին՝

• Պարզաբանե՛ք Բագրատունիների կենտրոնացված պետության թուլացման պատճառները։
  Բագրատունիների կենտրոնացված պետությունը թուլացավ մի շարք պատճառներով։ Ներքին կյանքում թագավորի իշխանությունը թուլացավ, քանի որ իշխանական տները ուժեղացան և սկսեցին ինքնուրույն գործել։ Արդյունքում երկիրը մասնատվեց առանձին թագավորությունների և իշխանությունների, իսկ գահակալական պայքարները ավելի խորացրին այդ իրավիճակը։ Միևնույն ժամանակ տնտեսական և սոցիալական խնդիրները (ծանր հարկեր, դժգոհություններ) ևս խաթարում էին պետության կայունությունը։ Արտաքին կողմից Բյուզանդիան աստիճանաբար գրավում էր հայկական տարածքները, իսկ սելջուկ թուրքերի արշավանքները ավերում էին երկիրը։ Այս ամենը վերջնականապես թուլացրեց Բագրատունիների պետությունը։
  
• Ե՞րբ, որտե՞ղ և ո՞ւմ կողմից ստեղծվեցին ենթակա թագավորությունները։ Դրանցից ո՞րն էր ամենահզորը։
  Ենթակա թագավորությունները ստեղծվեցին Բագրատունիների պետությունում 10-րդ դարում, հիմնականում Անի մայրաքաղաքի շրջակայքում։ Դրանք ստեղծվեցին Բագրատունի արքաների կողմից, երբ նրանք իրենց հարազատներին կամ իշխաններին տալիս էին տարբեր շրջաններ՝ որպես առանձին թագավորություններ։ Այդպիսի թագավորություններից էին Կարսի, Լոռու (Տաշիր-Ձորագետ), Սյունիքի, Վասպուրականի և այլ թագավորություններ։ Դրանցից ամենահզորը Անիի թագավորություն էր, քանի որ այնտեղ էր գտնվում գլխավոր թագավորի իշխանությունը և այն համարվում էր «թագավորների թագավորության» կենտրոնը։
  
• Ի՞նչ քաղաքականություն էր վարում բյուզանդիան Հայաստանի նկատմամբ։ Ի՞նչո՞ւ հաջողություն ունեցան բյուզանդացիների ծրագրերը։
  Բյուզանդիան Հայաստանի նկատմամբ վարում էր նվաճողական և ներթափանցման քաղաքականություն։ Այն փորձում էր աստիճանաբար տիրանալ հայկական տարածքներին՝ օգտագործելով տարբեր միջոցներ՝ պատերազմներ, դիվանագիտություն, ինչպես նաև հայկական իշխաններին իր կողմը գրավել։ Բյուզանդիան նաև փորձում էր ազդել հայկական եկեղեցու վրա և պարտադրել իր կրոնական ազդեցությունը։ Բյուզանդացիների ծրագրերը հաջողություն ունեցան, որովհետև Հայաստանը ներսից թուլացած էր․ իշխանները բաժանված էին և հաճախ համագործակցում էին Բյուզանդիայի հետ։ Բացի այդ, պետությունը մասնատված էր և չէր կարող միասնական դիմադրել արտաքին վտանգներին։ Այս ամենը հնարավորություն տվեց Բյուզանդիային աստիճանաբար գրավել հայկական հողերը։
  
• Ներկայացրե՛ք Անիի թագավորության թուլացման և անկման պատմությունը։
  Անիի թագավորությունը թուլացավ և անկում ապրեց հիմնականում 11-րդ դարում։ Թուլացման հիմնական պատճառը ներքին բաժանումներն էին։ Թագավոր Գագիկ Ա-ի մահից հետո պետությունը բաժանվեց նրա որդիների միջև, և սկսվեցին պայքարներ իշխանության համար, ինչը թուլացրեց երկրի միասնականությունը։ Բացի այդ, Բյուզանդիան օգտվեց այս վիճակից։ Անիի թագավոր Հովհաննես-Սմբատը նույնիսկ համաձայնեց, որ իր մահից հետո թագավորությունը անցնի Բյուզանդիային, ինչը մեծապես վտանգեց անկախությունը։ Վերջում, ներքին թուլացման և արտաքին ճնշումների պայմաններում, Բյուզանդիան կարողացավ գրավել Անի քաղաքը, և 1045 թ․ Անիի թագավորությունը վերջնականապես անկում ապրեց։ Այսպիսով, Անիի թագավորության անկման հիմնական պատճառներն էին ներքին բաժանումները և Բյուզանդիայի քաղաքական ճնշումը։

Հայոց պատմութուն 10, էջեր 172-176

Թափոնների նվազեցումը նշանակում է հնարավորինս քիչ աղբ ստեղծել և ավելի խելամիտ օգտագործել մեր ռեսուրսները։ Դա շատ կարևոր է, որովհետև մեծ քանակությամբ աղբը վնասում է բնությանը, օդին, ջրին և մարդկանց առողջությանը։ Թափոնները կարելի է նվազեցնել մի քանի պարզ ձևերով․
Առաջինը՝ պետք է փորձել ավելի քիչ օգտագործել միանգամյա իրեր (օրինակ՝ պլաստիկ տոպրակներ, բաժակներ) և փոխարենը օգտագործել բազմակի օգտագործման իրեր։
Երկրորդը՝ կարելի է վերօգտագործել հին իրերը՝ օրինակ, շշերը կամ տուփերը օգտագործել այլ նպատակներով։
Երրորդը՝ պետք է տեսակավորել աղբը, որպեսզի թուղթը, ապակին և պլաստիկը հնարավոր լինի վերամշակել։ Եթե յուրաքանչյուր մարդ մի փոքր ուշադրություն դարձնի իր վարքին, ապա ընդհանուր աղբի քանակը զգալիորեն կնվազի։ Այսպիսով մենք կպահպանենք բնությունը և կապահովենք ավելի մաքուր միջավայր ապագա սերունդների համար։

1)

3)

4)

3)

4)

4)

2)

4)

3)

3)

1)

3)

3)

3)

4)

4)

4)

4)

3)

1)

2)

27. 1. 4) 90°
2. 3) 120°
3. 2) 10π սմ
4. 4) 2,5√3 սմ

28. 1. 2) 2
2. 2) 18°
3. 3) 60°
4. 2) 4 սմ

29. 1. 3) 5
2. 2) 2,4
3. 3) 1,8
4. 4) 6/5

30. 1. 2) 12
2. 1) 17
3. 3) 8

1-ին տարբերակ 

1. Տրված է հաջորդականության բանաձևը և առաջին անդամը։ Հաշվի՛ր չորրորդ անդամը    x1= 5 ,  xn+1=  xn +4 :    (1 միավոր)
17

2. Գտի՛ր թվաբանական պրոգրեսիայի 8 —րդ անդամը, եթե  a1= 7, d = 1,5: (1միավոր)
17.5

3. Գտի՛ր թվաբանական պրոգրեսիայի տարբերությունը և առաջին անդամը անդամը, եթե  a4= 9, a7= 33 :   (1 միավոր)
a1​=−15,d=8

4. Հայտնի է, որ  x + 2, 6 , 3x — 2 թվերը կազմում են թվաբանական պրոգրեսիա: Գտի՛ր  x—ը։
3
(1 միավոր)

5. Հաշվի՛ր a1= 13 և  a15= 43  թվաբանական պրոգրեսիայի առաջին 15  անդամների գումարը:
420
(1 միավոր)

6. Հաշվի՛ր  a1= 9,4  և  d = -0.8 թվաբանական պրոգրեսիայի  դրական անդամների գումարը:
60
(1 միավոր)

7. Գտի՛ր երկրաչափական պրոգրեսիայի 5—րդ անդամը, եթե b1= 3 և  q= 2: (1 միավոր)
48

8.Լուծել x-22x+4 < 0 ռացիոնալ անհավասարումը:  (1 միավոր)
∅

9. Գտնել երկրաչափական պրոգրեսիայի առաջին տասը անդամների գումարը, եթե b1= 5 և  q= 2 : (1 միավոր)
5115

10. Լուծել անհավասարումները միջակայքերի եղանակով: (1 միավոր)

   ա)x2 +5  x +6> 0
(−∞,−3)∪(−2,+∞)

   բ)x2 -3  x   0
(0,3)

Թունավոր թափոնները այնպիսի թափոններ են, որոնք վտանգավոր են մարդու առողջության և շրջակա միջավայրի համար։ Դրանք կարող են առաջանալ տարբեր աղբյուրներից՝ գործարաններից, հիվանդանոցներից, գյուղատնտեսությունից և անգամ մեր առօրյա կյանքից։ Օրինակ՝ քիմիական նյութեր, հին մարտկոցներ, դեղերի մնացորդներ և ներկեր։ Այս թափոնները շատ վտանգավոր են, քանի որ կարող են աղտոտել հողը, ջուրը և օդը։ Արդյունքում վնասվում են բույսերը, կենդանիները, ինչպես նաև մարդիկ կարող են հիվանդանալ։ Թունավոր նյութերը կարող են երկար ժամանակ մնալ բնության մեջ և դժվարությամբ քայքայվել։ Թունավոր թափոնների վնասը նվազեցնելու համար անհրաժեշտ է դրանք ճիշտ հավաքել և մշակել։ Պետք է չթափել վտանգավոր նյութերը սովորական աղբի մեջ, այլ առանձնացնել և հանձնել հատուկ վայրեր։ Կարևոր է նաև նվազեցնել նման նյութերի օգտագործումը և հնարավորության դեպքում վերամշակել դրանք։

«Կա մի թուլություն»
Կա մի թուլություն,
Որ ինձնից վանել
Չեմ կարողանում,
Քո չարության դեմ
Բարություն չանել
Չեմ կարողանում:
Բայց դեռ չգրված
Երգիս տողի պես
Անգիր եմ արել…
Անգիր եմ արել,
Բայց արտասանել
Չեմ կարողանում:
Ես քեզ մոռանալ
Քեզնից հեռանալ
Չեմ կարողանում:
Ինձ քեզնից խլել,
Ինձնից վերանալ,
Չեմ կարողանում…

Բանաստեղծությունը կապվածության մասին է։ Հեղինակը չի կարողանում հաղթահարել իր զգացմունքը, նույնիսկ եթե դիմացինը վատ է վերաբերվում, նա շարունակում է բարություն անել։ Նա իր զգացմունքները հասկանում է, բայց չի կարողանում արտահայտել։

«Կգամ»
Եթե մինչև անգամ
Լսած լինես, թե ես այս աշխարհում չկամ,
Միևնույն է, կգամ, ինչ էլ լինի, կգամ,
Ուր էլ լինեմ, կգամ:
Եթե մինչև անգամ ես կուրացած լինեմ,
Եթե մինչև անգամ լույսդ մարած լինի,
Վերջին հույսդ քամին առած-տարած լինի,
Առանց լույսի կգամ, ես այս անգամ կգամ
Մենության մեջ լացող երգիդ վրա:

Եթե մինչև անգամ
Քո հավատի հանդեպ դու մեղք արած լինես
Եվ համարած լինես, որ աշխարհում չկամ,
Եթե մինչև անգամ հողս մաղած լինես,
Եթե մինչև անգամ մտքով թաղած լինես,
Եթե մինչև անգամ ինձ վտարած լինես,
Վերհուշերիդ վերջին խոնավ քարանձավից,
Միևնույն է, կգամ, ինչ էլ լինի, կգամ,
Եվ կճչաս հանկարծ տարօրինակ ցավից…
Կգամ, գլուխ-գլխի ու ձեռք-ձեռքի կտանք,
Լաց կլինենք մեռած մեղքիդ վրա:

Եթե մինչև անգամ հազար սարի ետև
Հազար կապով կապված, խաչով խաչված լինեմ,
Տքնած-տանջված լինեմ, միևնույն է, կգամ,
Ինչ էլ լինի, կգամ, չկանչես էլ, կգամ,
Եվ կբերեմ ես քեզ ուրախություն մի մեծ
Անակնկալ դարձիս իրողությամբ—
Քո տան ու քո հոգու տարողությամբ,
Երազներիդ, կյանքիդ տևողությամբ:
Կգամ և կդառնամ գտած բախտի ժպիտ
Եվ հավատի ժպիտ` տառապանքից մաշված,
Արտասուքից խաշված դեմքիդ վրա:

Եթե մինչև անգամ մեջքս ծալված լինի,
Եթե մինչև անգամ ոտքս վառված լինի,
Եվ ճակատիս հազար հողմի հարված լինի,
Միևնույն է, կգամ, ուր էլ լինեմ, կգամ:
Գետնի տակից կգամ,
Մի հեռավոր, անհայտ մոլորակից կգամ,
Կգամ ու թափ կտամ
Հարդագողի փոշին շեմքիդ վրա:

Այս բանաստեղծությունը նվիրված է սիրուն և նվիրվածությանը։ Հեղինակը ասում է, որ ինչ էլ լինի, եթե նույնիսկ չլինի, տանջված լինի կամ մոռացված միևնույն է կգա։ Նա պատրաստ է հաղթահարել բոլոր դժվարությունները, նույնիսկ մահը կամ հեռավորությունը, միայն թե հասնի սիրելի մարդուն։

«Ես կուզեի»
Ես կուզեի քեզ հետ կիսել 
Վերջին պատառն իմ հացի, 
Ես կուզեի քեզ հետ կիսել 
Վերջին արցունքն իմ լացի: 
Ես կուզեի քեզ հետ կիսել 
Սրտիս բեկորը վերջին, 
Ես կուզեի քո գրկի մեջ 
Մթներ իմ օրը վերջին… 
Ես կուզեի՝ ինչ որ ունեմ 
Իբրև նվեր տայի քեզ, 
Ես կուզեի… բայց ի՞նչ անեմ 
Եթե հանկարծ դու չուզես:

Այս բանաստեղծությունը սիրո և նվիրվածության մասին է։ Հեղինակը ցանկանում է իր ունեցած ամեն ինչ, նույնիսկ վերջին հացը, արցունքը, սիրտը, կյանքը, կիսել սիրելի մարդու հետ։ Բայց վերջում հասկանում է, որ ամեն ինչ միայն իր ցանկությունից չէ կախված, եթե դիմացինը չի ուզում, իր սերը կարող է անպատասխան մնալ։

«Կուզես պայթիր»
Կուզես պայթիր, կուզես ճչա,
Քեզ մարդու տեղ դնող չկա,
Զգույշ, գլխիդ փորձանք չգա,
Սիրտ, անցել է սրտի դարը:
Էլ չեն երդվում քո արևով,
Չեն տաքանում քո բարևով,
Էլ չես վառում դու վառվելով
Սիրտ, անցել է քո հազարը:
Ինչքան տխրես, ինչքան ժպտաս
Ինչքան խփես ու թպրտաս,
Միևնույն է, տանուլ կտաս,
Էլ չի բերում, սիրտ քո զարը:
Միտքն է հիմա սերն աշխարհի,
Աշխարհակալ տերն աշխարհի,
Բեռնակիրն ու բեռն աշարհի,
Եվ աշխարհի ճանապարհը:

Այս բանաստեղծությունը խոսում է սրտի և զգացմունքների արժեզրկման մասին։ Հեղինակը ասում է, որ այսօր մարդիկ այլևս չեն գնահատում սիրտը, բարությունը և անկեղծ զգացմունքները։ Ինչքան էլ սիրտը տառապի կամ փորձի, միևնույն է «կպարտվի»։

«Վշտացել եմ ամեն ինչից»
Ախ, հրճվել եմ ամեն ինչով,
Վշտացել եմ ամեն ինչից,
Ներշնչվել եմ ամեն ինչով,
Կշտացել եմ ամեն ինչից:

Խափանվել եմ ամեն ինչից,
Կաշառվել եմ ամեն ինչով,
Պաշտպանվել եմ ամեն ինչից,
Պաշարվել եմ ամեն ինչով:

Ինձ խաբել են ամեն ինչում,
Խուսափել եմ ամեն ինչից,
Շտապել եմ ամեն ինչում,
Ուշացել եմ ամեն ինչից:

Այս բանաստեղծությունը մարդու հոգնածության և հիասթափության մասին է։ Հեղինակը ասում է, որ ամեն ինչ ապրել է՝ ուրախություն, տխրություն, ոգեշնչում, հիասթափություն։ Բայց այդ ամենից հետո նա արդեն հոգնել է և «կշտացել» ամեն ինչից։